EMBARGO TOT 17 JUNI 13 UUR
Een goede informatiehuishouding is van cruciaal belang voor zowel de provincie als de samenleving. De informatiehuishouding van de overheid staat al jaren onder druk. Door snelle digitalisering groeit de hoeveelheid informatie sterk. Tegelijkertijd nemen cyberdreiging, wettelijke eisen en maatschappelijke verwachtingen toe. Ook speelt de wens voor digitale autonomie als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen een rol. Het IPO stelde in 2026 dat de informatiehuishouding van provincies niet op orde is en dat het vinden van betrouwbare informatie steeds lastiger wordt. Dit raakt de kwaliteit en legitimiteit van het openbaar bestuur.
Overheidsinformatie is alle informatie die de overheid maakt of ontvangt bij het uitvoeren van haar taken, ongeacht de vorm of vindplaats. De informatiehuishouding omvat alle regels, voorzieningen en processen die gericht zijn op het beheer van die informatie. Volgens het Nationaal Archief is een goede informatiehuishouding van belang vanuit drie invalshoeken (zie onderstaande figuur).
Bron: Nationaal archief. DUTO-raamwerk, module 1 ‘De waarde van duurzame toegankelijkheid’.
Provincies moeten voldoen aan een breed en groeiend pakket aan wet- en regelgeving. Een deel van deze wetgeving is de afgelopen tien jaar ingegaan of aangescherpt. Voorbeelden zijn de AVG (2018), de BIO voor informatieveiligheid (2019, aangescherpt in 2025), de Wet open overheid (2022) en de wetgeving voor digitale toegankelijkheid (2018–2021). In de nabije toekomst wordt hier nog aan toegevoegd: de Cyberbeveiligingswet (tweede helft 2026), de nieuwe Archiefwet (1 januari 2027) en de AI-verordening van de EU (volledig van kracht vanaf augustus 2027).
De Rekenkamer heeft het informatiedomein in de volle breedte onderzocht: informatiebeheer en archivering, informatieveiligheid, privacy en gegevensbescherming, openbaarheid van informatie en digitale toegankelijkheid. De focus van het onderzoek lag op de implementatie van de aanbevelingen uit toezicht, audits en onderzoeken. Er is gekozen voor een lange onderzoeksperiode (2015–2025), omdat het opvolgen van aanbevelingen tijd kost en een langere periode een meer structureel beeld geeft van het lerend vermogen van de provincie.
De belangrijkste conclusies uit het onderzoek zijn dat het verplichte toezicht, audits en onderzoeken grotendeels zijn uitgevoerd en de daaruit volgende aanbevelingen zijn opgevolgd. Voor digitale toegankelijkheid geldt dat de provincie niet meer aan de wettelijke eisen voldoet omdat 45% van de provinciale websites geen geldig toegankelijkheidsonderzoek heeft en dat niet gepland staat. Bij privacy en archivering kwamen dezelfde aanbevelingen meerdere achtereen terug. De trage opvolging kwam door een gebrek aan prioriteit, beperkte bewustwording in alle lagen van de organisatie en geringe borging. Hier zijn inmiddels maatregelen voor getroffen of wordt er gewerkt aan een oplossing. Tot slot krijg het op orde brengen van de informatiehuishouding sinds 2023 meer prioriteit.
De aanbevelingen zijn erop gericht om het informatiedomein structureel op orde te brengen en te houden. Dit gaat om concrete punten zoals ervoor zorgen dat alle provinciale websites digitaal toegankelijk zijn en de afspraken uit de archiefverordening na te leven tot het blijven inzetten op het vergroten van de bewustwording en het voortvarend oppakken van maatregelen.
Hoofdconclusie
De groeiende opgave in het informatiedomein speelt bij alle overheden, zo ook bij de provincie Gelderland. De provincie voert het verplichte toezicht in het informatiedomein grotendeels uit, alleen bij digitale toegankelijkheid is dit nog niet het geval. Daarnaast deed de provincie meerdere onderzoeken op eigen initiatief. De aanbevelingen uit het toezicht, audits en onderzoek zijn grotendeels opgevolgd. Met name bij archivering en privacy laat de opvolging lang op zich wachten. Aanbevelingen bleven liggen door een gebrek aan prioriteit, bewustzijn en borging. De provincie voerde de afgelopen jaren wel verbeteringen door. GS kiezen sinds 2023 voor een integrale aanpak van de informatiehuishouding om de prioriteit en aandacht te vergroten. PS zijn geïnformeerd over de informatiehuishouding via de P&C-documenten.
Deelconclusies
Toezicht grotendeels uitgevoerd
Er is sprake van een groeiende opgave voor overheden in het informatiedomein, waaronder een toename van (aanbevelingen uit) toezicht, audits en onderzoeken. Dit speelt ook bij de provincie Gelderland. De provincie voerde het verplichte toezicht grotendeels uit. Met name bij de thema’s digitale toegankelijkheid, archivering en privacy voerde ze niet al het toezicht conform wet- en regelgeving uit. Enerzijds lag hier een bewuste keuze aan ten grondslag, anderzijds speelde onbekendheid een rol of ontbrak het aan een duidelijke oorzaak. Bij de thema’s archivering en privacy zijn de afgelopen jaren organisatorische en technische verbeteringen op het gebied van toezicht doorgevoerd. Voor digitale toegankelijkheid geldt dat de provincie sinds april 2022 niet meer aan de wettelijke eisen voldoet. PS zijn hier niet (actief) over geïnformeerd. Tot slot voerde de provincie meerdere onderzoeken uit op eigen initiatief.
Aanbevelingen grotendeels opgevolgd
Aanbevelingen die voortkwamen uit toezicht, audits en onderzoeken in het informatiedomein zijn grotendeels opgevolgd. Met name bij privacy en archivering keren dezelfde aanbevelingen meerdere jaren achtereen terug, wat laat zien dat de opvolging lang op zich laat wachten. Hierdoor zijn verbeterkansen (mogelijk) gemist. De trage opvolging kwam onder andere door een gebrek aan prioriteit, beperkte bewustwording in alle lagen van de organisatie en een geringe borging. Dankzij organisatorische en technische verbeteringen is dit deels opgelost of er wordt nog aan gewerkt aan een oplossing.
Integrale aanpak om prioriteit te vergroten
GS kiezen sinds 2023 voor een integrale aanpak voor de informatiehuishouding om de prioriteit en aandacht voor het onderwerp structureel te vergroten. Allereerst door de oprichting van het CIO-office. Hiermee heeft het onderwerp een strategischere plek in de organisatie gekregen en wordt er direct aan de directie gerapporteerd. Ten tweede door opdracht te geven voor een 217a-onderzoek naar de informatiehuishouding. Dit heeft geleid tot een plan van aanpak (2024) dat grotendeels is uitgevoerd. Nu wordt er gewerkt aan een organisatiebreed actieplan dat tot meer prioriteit en uiteindelijk een duurzame verbetering van de informatiehuishouding moet leiden. PS zijn via de P&C-documenten geïnformeerd over de informatiehuishouding.
Aanbevelingen
De Rekenkamer heeft zeven aanbevelingen voor de provincie Gelderland.
1. PS: Verzoek GS om:
a. ervoor te zorgen dat de provinciale websites en apps aan de wettelijke verplichting voor digitale toegankelijkheid voldoen.
b. de aandacht voor digitale toegankelijkheid te behouden ook nadat aan de wettelijke verplichting wordt voldaan, zodat de provincie blijft voldoen.
c. PS actief te informeren over de mate waarin de provincie aan de wettelijke verplichting voor digitale toegankelijkheid voldoet en hoe de provinciale inzet eruit ziet.
Sinds 2022 voldoen niet alle provinciale websites aan de wettelijke verplichting voor toegankelijkheid en is er geen planning aangegeven voor wanneer dit wel het geval moet zijn. PS zijn hier niet (actief) over geïnformeerd. Om ervoor te zorgen dat de provincie volledig aan de wettelijke verplichting gaat voldoen moeten de provinciale websites en apps digitaal toegankelijk gemaakt worden. Het is belangrijk dat PS daarover actief worden geïnformeerd zodat zij hun controlerende rol kunnen uitvoeren. Als de provincie aan de wettelijke verplichting voldoet, is het belangrijk dat zij de aandacht hiervoor behoudt. Er gelden namelijk terugkerende voorwaarden (bv. na drie jaar een nieuw toegankelijkheidsonderzoek).
2. PS: Verzoek GS om de gemaakte afspraken (in de Archiefverordening) consequent en zorgvuldig op te volgen.
PS hebben – op één verslag na- geen verslagen omvangen van de provinciearchivaris, terwijl dit wel met PS is afgesproken in de Archiefverordening.
3. PS: Verzoek GS blijvende inzet te plegen op het vergroten van de bewustwording binnen het informatiedomein bij het bestuur, het management en de ambtelijke organisatie.
Een gebrek aan bewustwording van het belang en de stand van zaken van informatiethema’s bij het bestuur, management en de ambtelijke organisatie van de provincie draagt er aan bij dat er minder prioriteit voor deze thema’s is. Om eraan bij te dragen dat problemen in het informatiedomein worden geadresseerd, is het van belang dat GS blijvend inzetten op het vergroten van de bewustwording.
4. PS: Verzoek GS om de organisatorische en technische maatregelen voor archivering en privacy voortvarend op te pakken.
Sinds enkele jaren werkt de provincie aan de implementatie van organisatorische en technische maatregelen bij de thema’s archivering en privacy. Dit leidde de afgelopen jaren tot verbeteringen bij het uitvoeren van toezicht en het opvolgen van aanbevelingen. Om er voor te zorgen dat de verbeteringen blijvend zijn en aanbevelingen tijdig worden opgevolgd, is het van belang dat er voortvarend mee door wordt gegaan.
5. PS: Verzoek GS om te zorgen voor een goede borging van alle aanbevelingen. Leg hierbij in ieder geval de uitkomsten van het toezicht en de status van de opvolging van aanbevelingen goed vast.
De implementatie van aanbevelingen is niet voor al het toezicht structureel vastgelegd waardoor verbeterkansen (mogelijk) zijn gemist. Door de uitkomsten en de status van de opvolging goed vast te leggen wordt ervoor gezorgd dat de borging van aanbevelingen verbetert.
6. PS: Blijf de ontwikkelingen van de verbetering van het informatiedomein actief volgen.
Het goed functioneren van de informatiehuishouding is van groot en groeiend belang voor de provincie, inwoners en bedrijven. De informatiehuishouding van de provincie Gelderland is niet op orde, maar er wordt wel ingezet op verbetering. Het is wenselijk dat PS deze ontwikkelingen actief volgen zodat GS en de ambtelijke organisatie er aandacht voor blijven houden.
7. PS: Verzoek GS om een jaar na de behandeling van dit rapport inzicht te geven in de implementatie van de aanbevelingen.
Met deze aanbeveling die in elk onderzoek terugkomt, bevorderen we de doorwerking van rekenkameronderzoek.
Het rapport wordt woensdag 17 juni 2026 aangeboden aan Provinciale Staten tijdens de Open agenda.
