Onder embargo tot woensdag 1 juli 11:00 uur
Een goede informatiehuishouding is van cruciaal belang voor zowel de provincie als de samenleving. De informatiehuishouding van de overheid staat al jaren onder druk. Door snelle digitalisering groeit de hoeveelheid informatie sterk. Tegelijkertijd nemen cyberdreiging, wettelijke eisen en maatschappelijke verwachtingen toe. Ook speelt de wens voor digitale autonomie als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen een rol. Het IPO stelde in 2026 dat de informatiehuishouding van provincies niet op orde is en dat het vinden van betrouwbare informatie steeds lastiger wordt. Dit raakt de kwaliteit en legitimiteit van het openbaar bestuur.
Overheidsinformatie is alle informatie die de overheid maakt of ontvangt bij het uitvoeren van haar taken, ongeacht de vorm of vindplaats. De informatiehuishouding omvat alle regels, voorzieningen en processen die gericht zijn op het beheer van die informatie. Volgens het Nationaal Archief is een goede informatiehuishouding van belang vanuit drie invalshoeken (zie onderstaande figuur).
Bron: Nationaal archief. DUTO-raamwerk, module 1 ‘De waarde van duurzame toegankelijkheid’.
Provincies moeten voldoen aan een breed en groeiend pakket aan wet- en regelgeving. Een deel van deze wetgeving is de afgelopen tien jaar ingegaan of aangescherpt. Voorbeelden zijn de AVG (2018), de BIO voor informatieveiligheid (2019, aangescherpt in 2025), de Wet open overheid (2022) en de wetgeving voor digitale toegankelijkheid (2018–2021). In de nabije toekomst wordt hier nog aan toegevoegd: de Cyberbeveiligingswet (tweede helft 2026), de nieuwe Archiefwet (1 januari 2027) en de AI-verordening van de EU (volledig van kracht vanaf augustus 2027).
De Rekenkamer heeft het informatiedomein in de volle breedte onderzocht: informatiebeheer en archivering, informatieveiligheid, privacy en gegevensbescherming, openbaarheid van informatie en digitale toegankelijkheid. De focus van het onderzoek lag op de implementatie van de aanbevelingen uit toezicht, audits en onderzoeken. Er is gekozen voor een lange onderzoeksperiode (2015–2025), omdat het opvolgen van aanbevelingen tijd kost en een langere periode een meer structureel beeld geeft van het lerend vermogen van de provincie.
De belangrijkste conclusies uit het onderzoek zijn dat het verplichte toezicht, audits en onderzoeken grotendeels zijn uitgevoerd en de daaruit volgende aanbevelingen deels opgevolgd. Dit laatste zorgde mede voor een piek van aandachtspunten bij informatiebeheer en archivering, informatieveiligheid, privacy en gegevensbescherming, openbaarheid en digitale toegankelijkheid in 2023. De provincie zette de afgelopen twee jaar belangrijke stappen op al deze thema’s, maar het beeld bleef zorgelijk. Daarop werd een ambitieus, integraal en meerjarig programma opgesteld om de informatievoorziening te versterken. In dit programma komen problemen aan bod die soms al sinds 2020 spelen of weer actueel geworden zijn. Ook komen er oplossingen in terug die de provincie eerder probeerde en die slechts tijdelijk en/of niet afdoende werkten. Daarom is het de vraag of de provincie voldoende leerde van eerdere ervaringen om nu wel duurzame verbeteringen te realiseren.
De aanbevelingen van de Rekenkamer zijn er op gericht om het informatiedomein structureel op orde te brengen en te houden. Dit zijn concrete punten zoals zorgen dat alle provinciale websites voldoen aan de eisen voor digitale toegankelijkheid. Daarbij zijn de aanbevelingen een aansporing om maatregelen die al zijn ingezet verder door te voeren en het nieuwe programma voortvarend op te pakken. De opgave is groot en de wet- en regelgeving blijft zich ontwikkelen. Dat vraagt om blijvende aandacht op alle niveaus van bestuurlijk tot uitvoerend, ook na de huidige inhaalslag.
Hoofdconclusie
Er is sprake van een groeiende opgave in het informatiedomein voor overheden, zo ook voor de provincie Overijssel. Zij voerde verplicht(e) toezicht, audits en onderzoeken in het informatiedomein grotendeels uit. De aanbevelingen hieruit zijn slechts gedeeltelijk opgevolgd, wat mede leidde tot een piek van aandachtspunten op het gebied van digitale toegankelijkheid, openbaarheid, informatiebeheer en archivering, informatieveiligheid en privacy en gegevensbescherming in 2023. In de twee jaar daarna zetten GS belangrijke stappen bij alle thema’s, maar het beeld bleef zorgelijk. Daarop stelden zij een ambitieus, integraal en meerjarig programma voor de versterking van de informatievoorziening op. Een deel van de problemen en oplossingen daarin is niet nieuw en het is de vraag of de provincie afdoende leerde van eerdere ervaringen om nu wel duurzame verbeteringen te realiseren. Gezien het maatschappelijke belang van informatie en de groeiende opgave in het informatiedomein is blijvende aandacht voor informatiebeheer en archivering, informatieveiligheid, privacy en gegevensbescherming, openbaarheid en digitale toegankelijkheid op alle niveaus (van bestuurlijk tot uitvoerend) noodzakelijk. PS kunnen vanaf 2025 hun controlerende rol in het informatiedomein weer beter invullen.
Deelconclusies
Verplicht toezicht grotendeels uitgevoerd
Er is sprake van een groeiende opgave voor overheden in het informatiedomein, waaronder een toename van toezicht, onderzoeken en audits. Dit speelt ook bij de provincie Overijssel. Zij voerde het verplichte toezicht in het informatiedomein grotendeels uit. Bij privacy en informatieveiligheid gebeurde dit niet geheel en bij digitale toegankelijkheid beperkt volgens wet- en regelgeving. Enerzijds kwam dit door bewuste keuzes, anderzijds door organisatorische redenen en door een gebrek aan sturing en aandacht. Dit laatste speelde tot 2023 met name bij digitale toegankelijkheid. Na 2023 vonden er verbeteringen plaats op het gebied van digitale toegankelijkheid, maar moet er nog veel gebeuren om aan de wettelijke eisen te gaan voldoen. Bij informatieveiligheid en privacy vonden verbeteringen op het gebied van toezicht plaats of zijn ze aangekondigd. Tot slot zijn er enkele onderzoeken op initiatief van de provincie (niet verplicht) en door derden uitgevoerd.
Piek in aandachtspunten in 2023 door gedeeltelijke opvolging; in 2024-’25 stappen gezet maar beeld bleef zorgelijk
De provincie volgde aanbevelingen uit toezicht gedeeltelijk op, wat mede leidde tot een piek van aandachtspunten op het gebied van archivering, informatieveiligheid, privacy, openbaarheid en digitale toegankelijkheid in 2023. Dit kwam zowel door externe factoren als door het niet adequaat geborgd zijn van de informatiethema’s (met name een gebrek aan een organisatiebrede verbetercyclus, eenduidige governance, overzicht en bewustwording). In 2024 en 2025 zette de provincie belangrijke stappen ter verbetering, maar het beeld bleef voor alle thema’s zorgelijk:
- de toezichthouders voor archivering, privacy en informatieveiligheid bleven kritisch op zaken als organisatie, overzicht en bewustwording;
- het landelijke dashboard voor digitale toegankelijkheid laat zien dat de provincie nog grote stappen moet zetten om voor alle websites aan de wettelijke plicht te voldoen;
- de openbaarheidsparagraaf in P&C-documenten toont dat het halen van de volgende tranches van de openbaarmakingsplicht en het tijdig afhandelen van verzoeken aandachtspunten zijn.
GS erkennen de problemen in het informatiedomein en gaan voor een meerjarige, integrale aanpak. Hiervoor is tot op heden € 11 miljoen vrijgemaakt door PS.
Vraag of provincie afdoende leerde, blijvende aandacht noodzakelijk
GS stelden een ambitieus en integraal programma voor komende jaren op om de informatievoorziening te versterken. In dit programma komen problemen aan bod die soms al sinds 2020 spelen dan wel weer actueel geworden zijn. Ook komen er oplossingsrichtingen in terug die eerder geprobeerd zijn en die slechts tijdelijk en/of niet afdoende hebben gewerkt. Daarom is het de vraag of de provincie voldoende geleerd heeft van eerdere ervaringen om nu wel duurzame verbeteringen te realiseren. Dat is des te belangrijker omdat door personele wisselingen en externe inhuur kennis over wat wel en niet werkt deels verloren ging, terwijl die afhankelijkheid van externe inhuur nog steeds actueel is. Zonder die lessen bestaat het risico dat de provincie opnieuw in dezelfde problemen terechtkomt. Het nieuwe programma laat zien dat er momenteel aandacht is voor het informatiedomein; eerder is dat er niet altijd afdoende geweest. Blijvende aandacht (van bestuurlijk tot uitvoerend niveau) voor informatiebeheer en archivering, informatieveiligheid, privacy en gegevensbescherming, openbaarheid en digitale toegankelijkheid is noodzakelijk gezien het maatschappelijke belang van informatie en de groeiende opgave in het informatiedomein. PS kunnen hun controlerende rol in het informatiedomein vanaf 2025 weer beter invullen.
De Rekenkamer heeft vijf aanbevelingen voor de provincie Overijssel op basis van haar onderzoek.
- PS: Verzoek GS om:
a. voortvarend door te gaan met de aanpak van digitale toegankelijkheid, zodat de provincie aan de wettelijke verplichting gaat voldoen.
b. de aandacht voor digitale toegankelijkheid te behouden ook nadat op enig moment aan de wettelijke verplichting wordt voldaan.
In 2023 bleek dat de digitale toegankelijkheid niet op orde was bij de provincie. De afgelopen jaren is dit verbeterd, maar een groot deel van de websites voldoet nog niet aan de wettelijke verplichting. Vanwege de wettelijke eisen is blijvend aandacht nodig. - PS: Verzoek GS om voortvarend verder te gaan met de maatregelen rondom de afhandeling van Woo-verzoeken en de programmatische aanpak van de Wet open overheid, zodat de provincie aan de wettelijke verplichtingen gaat voldoen.
Er zijn maatregelen getroffen om Woo-verzoeken tijdig af te handelen, maar het blijft een aandachtspunt. De provincie is nog niet klaar voor de volgende tranches van de openbaarmakingsplicht. Er is een programmatische aanpak gestart om de Woo verder te implementeren. Het is belangrijk hier vaart mee te maken, zodat de provincie aan de wettelijke verplichtingen gaat voldoen. - PS: Verzoek GS om:
a. de uitvoering van het programma borging informatievoorziening 2026-2028 met prioriteit en urgentie ter hand te nemen, zodat de provincie meer aan de wettelijke eisen voor openbaarheid, archivering, informatieveiligheid en privacy gaat voldoen.
b. de aandacht voor de informatievoorziening te behouden na de afronding van het programma voor de jaren 2026-2028;
c. de aandacht van directie en management voor de informatievoorziening en hun betrokkenheid daarbij te borgen voor de lange termijn.
Met het programma Borging Informatievoorziening 2026-2028 werkt de provincie aan het op orde te brengen van de informatiehuishouding. Dat is belangrijk voor de provincie zelf, maar ook voor inwoners en bedrijven. Daarom is het belangrijk dat de provincie de urgentie vasthoudt en gericht blijft werken aan verbetering. Dat is een continu proces, wat niet ophoudt wanneer het programma voor 2026-2028 is afgerond. - PS: Blijf de ontwikkeling van de verbetering en de borging van de informatievoorziening actief volgen. Let daarbij in het bijzonder op:
a. de naleving van de wettelijke verplichting omtrent digitale toegankelijkheid;
b. de naleving van de actieve openbaarmakingsplicht en de wettelijke termijn voor passieve openbaarmaking;
c. de uitvoering en de stand van zaken van het programma borging informatievoorziening 2026-2028 en de naleving van wetgeving op het gebied van de openbaarheid (informatiehuishoudingsplicht), archivering, informatieveiligheid en privacy.
De naleving van de wet- en regelgeving voor de diverse informatiethema’s is niet op orde maar er wordt gewerkt aan verbeteringen. Het is wenselijk dat PS deze ontwikkeling actief volgen zodat GS en de ambtelijke organisatie er aandacht voor blijven houden. - PS: Verzoek GS een jaar na de behandeling van dit rapport inzicht te geven in de implementatie van de aanbevelingen.
Met deze aanbeveling die in elk onderzoek terugkomt, bevorderen we de doorwerking van rekenkameronderzoek.
Het rapport wordt woensdag 1 juli aangeboden aan Provinciale Staten tijdens de PS-vergadering.
