Embargo tot woensdag 1 juli 11:00 uur
Subsidies zijn voor overheden een belangrijk middel om maatschappelijke doelen te bereiken. In 2025 verleende de provincie Overijssel € 210 miljoen aan subsidies. Dat is 33% van de totale provinciale uitgaven. De provincie zet subsidies in voor doelen op het gebied van energie, wonen, mobiliteit, natuur, landbouw, cultuur, sport en leefbaarheid.
Maar hoe makkelijk is het eigenlijk om een subsidie aan te vragen? Wij onderzochten de toegankelijkheid van subsidies van de provincie Overijssel. Daarbij keken we naar drie stappen. Beginnend bij een doelgroep die moet weten dat een subsidie bestaat en eindigend bij het indienen van een aanvraag. Stappen die bij het opzetten en uitwerken van een subsidie van belang zijn.
Uit ons onderzoek blijkt dat de provincie Overijssel zich inspant om subsidieregelingen zo toegankelijk mogelijk te maken. Belangrijk onderdelen daarvan zijn heldere taal, een gebruiksvriendelijk aanvraagformulier en zo eenvoudig mogelijker regelingen. Hierdoor is de toegankelijkheid van subsidies in de basis vrij goed geregeld. Tegelijk moet de provincie zich aan de wet houden en ervoor zorgen dat het subsidiegeld op de juiste plek terecht komt en efficiënt besteed wordt. Dit gaat soms ten koste van de toegankelijkheid, waardoor er verschillen tussen subsidieregelingen zijn hoe makkelijk een aanvraag is. Een vaak genoemde drempel in het aanvraagproces is E-herkenning. Hier heeft de provincie geen invloed op omdat het gebruik van deze identificatiemethode wettelijk verplicht is.
Een belangrijk aandachtspunt blijft het bereiken van doelgroepen. Uit ons onderzoek blijkt namelijk dat het verschilt per regeling in hoeverre doelgroepen subsidies kunnen vinden en aanvragen. Daarom moet de provincie blijven werken aan vertrouwen, erop letten dat subsidieregelingen aansluiten bij de behoefte van de doelgroep en waar nodig passende ondersteuning aanbieden. Dit is een continu verbeterproces.
Hoofdconclusie
De provincie Overijssel spant zich in om subsidieregelingen makkelijk toegankelijk te maken. Dat lukt over het algemeen vrij goed. Daarbij maakt de provincie actieve afwegingen tussen toegankelijkheid, rechtmatigheid, doeltreffendheid en doelmatigheid van subsidieregelingen. Dit zijn allemaal belangrijke aspecten van de subsidieverlening, die elkaar beïnvloeden en kunnen zorgen voor een vermindering van de toegankelijkheid. Verder is het bereiken van doelgroepen een aandachtspunt.
Deelconclusies
1. De provincie spant zich in voor een toegankelijk aanvraagproces
De provincie spant zich in om de toegankelijkheid van het aanvraagproces van subsidies te verbeteren en dit lukt over het algemeen vrij goed. Toegankelijkheid krijgt concreet vorm in aandacht voor helder taalgebruik en het sturen op zo eenvoudig mogelijke subsidieregelingen. Subsidiegebruikers zijn overwegend positief over het aanvraagproces en beoordelen het Overijsselse klantportaal als voldoende toegankelijk. Drempels bij een aanvraag zijn e-herkenning en het schrijven van een projectplan en begroting. Het verbeteren van toegankelijkheid is een continue proces, waar aandacht voor nodig blijft.
2. Actieve afwegingen gemaakt tussen toegankelijkheid, rechtmatigheid, doeltreffendheid en doelmatigheid
Bij het opstellen van een nieuwe subsidieregeling maakt de provincie keuzes rondom toegankelijkheid. Bij deze keuzes spelen naast toegankelijkheid ook doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid een belangrijke rol. Daarbij moet een balans worden gevonden in de volgende afwegingen:
- Toegankelijkheid vs rechtmatigheid, waarbij de provincie gehouden is aan wettelijke kaders vanuit het Rijk en Europa. De provincie heeft beperkt speelruimte om de toegankelijkheid van deze regelingen te verbeteren.
- Toegankelijkheid vs doeltreffendheid. Het is belangrijk om zicht te hebben op de effectiviteit van subsidies, maar dit kan ook leiden tot extra subsidievoorwaarden.
- Toegankelijkheid vs doelmatigheid. Kleine subsidies zijn vaak toegankelijker voor een brede doelgroep, maar leveren ook relatief hoge administratieve lasten op voor de provincie.
3. Bereiken van doelgroepen is aandachtspunt
Het bereiken van en aansluiten bij de doelgroep is een aandachtspunt. Of en hoe de doelgroep van de regeling wordt bereikt, varieert per subsidieregeling. We zien verschillende aandachtspunten die van invloed zijn op de toegankelijkheid van subsidieregelingen en het bereiken van doelgroepen:
- De provincie voelt voor veel mensen als ver weg, het blijven werken aan vertrouwen is daarom belangrijk.
- Voorwaarden voor subsidies worden door mensen soms als onlogisch ervaren. Het betrekken van de doelgroep bij het inrichten van de regeling is daarom belangrijk.
- Voor het bereiken van mensen die de provincie niet makkelijk weten te vinden of die subsidies spannend vinden, helpt goede ondersteuning vanuit de provincie en het inzetten van adviseurs en netwerkorganisaties.
- Subsidiebureaus dragen soms bij aan het bereiken van de doelgroep, maar kunnen ook een negatief effect hebben. Het is verstandig hier bewust over na te denken bij het opstellen van een regeling.
- De communicatiestrategie verschilt per regeling. Gezien het feit dat de provincie vaak als ver weg voelt, is actieve communicatie belangrijk. Voor het bereiken van doelgroepen helpt het als een regeling lang loopt.
- Verschillende subsidieloketten bemoeilijken de vindbaarheid van de subsidieregeling.
De Rekenkamer heeft drie aanbevelingen voor de provincie Overijssel op basis van het onderzoek.
- PS: Verzoek GS om door te gaan met de inspanningen voor toegankelijkheid en het continue verbeterproces. Gebruik daarbij de aandachtspunten uit ons onderzoek.
De toegankelijkheid van subsidies is in de provincie Overijssel in grote lijnen op orde, maar er blijven verbeterpunten. Blijf daarom aandacht besteden aan deze punten. Neem daarbij ook de adviezen uit het onderzoeksverslag ‘Naar een begrijpelijke subsidieaanvraag’ van de Hogeschool Arnhem Nijmegen mee. - PS: Verzoek GS om actieve afwegingen te blijven maken bij het opstellen van alle subsidieregelingen. Aandachtspunten zijn:
a. Bewuste afwegingen met andere factoren: doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid.
b. Dat de provincie voor veel mensen ver weg voelt en dat een extra inspanning nodig kan zijn en zorgvuldigheid extra belangrijk is.
c. Dat de (rand)voorwaarden in de regeling zelf moeten kloppen. Zorg voor een goede aansluiting bij behoefte en praktijk/werkelijkheid van de doelgroep. Betrek doelgroepen daarom bij het ontwikkelen van nieuwe subsidieregelingen.
d. Goede ondersteuning voor aanvragers die past bij de aard van de regeling en de doelgroep. Daarbij kan ook meegewogen worden of een rol van subsidiebureaus helpend of juist niet wenselijk is.
e. Een passende communicatiestrategie die rekening houdt met looptijd en doelgroep. Het is belangrijk daarin in ieder geval regie te houden, ook als de communicatie via derden verloopt.
f. Zoveel mogelijk bundeling van subsidies en zo min mogelijk overlap met regelingen van andere overheden.
Op dit moment verschilt de toegankelijkheid per subsidieregeling. Het is belangrijk om te blijven inzetten op toegankelijkheid en actieve afwegingen maken tussen toegankelijkheid en doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid (2a). Betrek hierbij de aandachtspunten (2b tot en met f) die bijdragen aan het verder verbeteren van toegankelijkheid. - PS: Verzoek GS een jaar na de behandeling van dit rapport inzicht te geven in de implementatie van de aanbevelingen.
Met deze aanbeveling die in elk onderzoek terugkomt, bevorderen we de doorwerking van rekenkameronderzoek.
Het rapport wordt op woensdag 1 juli 2026 aangeboden in de vergadering van Provinciale Staten.
