Lopende
onderzoeken

ONDERZOEK UITGEVOERD IN OVERIJSSEL EN GELDERLAND
EERSTE KWARTAAL 2021

Tijdlijn

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
1 Opgenomen in het programma
2 Onderzoek gestart
3 Onderzoeksplan gepubliceerd
4 Dataverzameling
5 Schrijven rapportage
6 Rapport gepubliceerd

Beschikbare downloads

Onderzoeksplan coronamaatregelen

RAPPORTEUR & ONDERZOEKTEAM

Saskia van der Haagen
Lidrapporteur
Arne Willigenburg
Onderzoeker
Suzanne Spenkelink
Onderzoeker
SamenvattingOverijsselGelderlandVerantwoording overzicht coronamaatregelen

Project provinciale coronamaatregelen

Welke maatregelen hebben de provincies Gelderland en Overijssel in het kader van COVID-19 genomen? En wat is de stand van zaken van uitvoering van de maatregelen met een financieel karakter? Die vragen staan centraal in een onderzoek dat de Rekenkamer Oost-Nederland uitvoert.

De provincies Gelderland en Overijssel maakten miljoenen vrij om de gevolgen van COVID-19 op te vangen. Geld dat bedoeld is voor maatregelen om bijvoorbeeld de cultuur-, de recreatie- en de toeristische sector en het midden- en kleinbedrijf te ondersteunen. Over de financiële gevolgen en bereikte resultaten moet op een zeker moment verantwoording worden afgelegd. De Rekenkamer Oost-Nederland wil met een onderzoek naar de provinciale maatregelen in een vroeg stadium en op proactieve wijze bijdragen aan een goede inzet van publiek geld.

In dit onderzoek richt de Rekenkamer zich op de maatregelen die de provincies hebben genomen om de negatieve gevolgen van de coronacrisis te verzachten. Het onderzoek kent twee fasen. Het doel van de eerste fase is om een totaaloverzicht van alle maatregelen te krijgen en om de voortgang van de maatregelen met een financieel karakter uit de Overijsselse aanpak coronacrisis/gefinancierd uit de Gelderse COVID-middelen in beeld te brengen met een monitor. Voor het resultaat denkt de Rekenkamer aan een product dat digitaal toegankelijk is, bijvoorbeeld een dashboard. Het totaaloverzicht van de maatregelen vindt u in de 'tabbladen' hiernaast. De monitor is nog in ontwikkeling. Tijdens deze eerste fase moet duidelijk worden of en zo ja, waarnaar de Rekenkamer een verdiepend onderzoek (tweede fase) gaat uitvoeren. Daarbij zijn meerdere invalshoeken mogelijk, zoals een onderzoek naar de afwegingen die de provincies maakten bij de keuze van de maatregelen of een onderzoek naar bereikte resultaten en effecten van maatregelen.

Overzicht coronamaatregelen Overijssel

Op 17 februari 2020 werd de eerste coronabesmetting bekend in Nederland. Sindsdien hebben overheden, zo ook de provincie Overijssel, verschillende maatregelen genomen om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen en te verzachten (vervolg: coronamaatregelen). De inzet van de provincie Overijssel in het kader van corona kan globaal gezien ingedeeld worden in drie categorieën:
1. maatregelen die de provincie kort na het begin van de coronacrisis heeft genomen,
2. maatregelen vanuit/binnen het reguliere beleid en
3. aanvullende maatregelen vanuit haar ‘Overijsselse corona aanpak’ (onderdeel van de betreffende Statenvoorstellen) (zie ook figuur 1). 
De provincie geeft aan dat de kern van haar aanpak is om samen versterkt de crisis te boven komen door voort te bouwen op de sterktes, kansen te pakken én in te spelen op de transities.

Figuur 1:    Verschillende soorten coronamaatregelen

Soorten coronamaatregelen Overijssel
De maatregelen die de provincie direct vanaf het begin van de coronacrisis heeft genomen (1) zijn gedurende de coronacrisis van kracht. Ook nam de provincie binnen haar reguliere beleid en programma’s snel maatregelen (2) om in te spelen op de coronacrisis. Zo stelde de provincie - in afstemming met betrokken partners - zogenoemde ‘corona opleggers’ op bij al ingediende investeringsvoorstellen. Beide type maatregelen worden gefinancierd vanuit de bestaande middelen.  Ook zijn er maatregelen die geen geld kosten, maar die ook van belang zijn voor de corona aanpak. Voor de aanvullende maatregelen in de ‘Overijsselse aanpak coronacrisis’ (3) stelden PS extra financiële middelen ter beschikking. Zie hiervoor figuur 2. Het gaat hier in 2020 in totaal om € 89,1 mln. Voor een maatregel (vervanging van een brug) á € 70 mln. wordt nog een dekkingsvoorstel verwacht.

De provincie onderscheidt in haar Overijsselse aanpak coronacrisis drie onderdelen:

·      Voor de acute noodfase stond het Rijk met haar financiële steunpakket aan de lat. De provincie nam aanvullende noodmaatregelen op het gebied van cultuur en OV om haar ‘eigen basis op orde te houden’. Deze maatregelen waren gericht op de korte termijn.

·      De provincie wilde een handreiking bieden om de periode tot herstel te overbruggen. Daarbij ging het vooral om het inrichten van de 1,5 meter samenleving. Deze overbruggingsmaatregelen hadden bijvoorbeeld betrekking op MKB en mobiliteit, bijvoorbeeld de digitaliseringsvouchers. Deze maatregelen waren niet alleen gericht op de korte, maar ook op de middellange termijn. In het licht van de tweede lockdown vanaf halverwege december 2020 besloten PS op 27 januari over voortzetting van enkele overbruggingsmaatregelen.

·      Ten slotte heeft de provincie een pakket aan maatregelen genomen voor een duurzaam herstel en een weerbare economie. Het gaan om herstel- en transitiemaatregelen gericht op MKB- en familiebedrijven, innovatie & kennisontwikkeling, regio’s en clusters en het naar voren halen van investeringen. Met de investeringen wil de provincie korte termijn investeringen aan lange termijn doelen koppelen. Zij wil hierbij het aanjagen van de economie verbinden met het realiseren van maatschappelijke opgaven bijvoorbeeld op het gebied van energie en circulaire economie.


Voor de maatregelen in de nood- en overbruggingsfase stelden PS € 6,7 mln. ter beschikking in 2020. Bij de herstel- en transitiefase gaat het om € 82,4 mln. (excl. de maatregel van € 70 mln. waar nog dekking voor geregeld moet worden). 

Figuur 2:    Beschikbaar gestelde middelen t.b.v. Overijsselse aanpak coronacrisis in 2020

tijdlijn corona geld Overijssel

 

Coronamaatregelen per thema
Hieronder geven we per beleidsveld zicht op de maatregelen de provincie Overijssel neemt om de gevolgen van corona op te vangen/te verzachten. In de overzichten hieronder zijn we uitgegaan van wat de provincie zelf noemde als ‘coronamaatregel’. We hebben dit begrip dus breed opgepakt. Dat betekent dat er maatregelen tussen staan die al gepland waren, maar naar voren zijn gehaald of maatregelen die wellicht ook getroffen zouden zijn zonder de coronaepidemie, maar die juist nu helpen om de economie te steunen. De focus ligt op externe maatregelen; maatregelen gericht op bedrijfsvoering en politieke besluitvorming zijn bijvoorbeeld buiten beschouwing gelaten. In de overzichten staan maatregelen die de provincie heeft genomen in 2020 en maatregelen voor daarna waarvoor PS in 2020 de middelen al ter beschikking hebben gesteld. We hebben geprobeerd zo compleet mogelijk te zijn, echter er gebeurt veel vanuit de programma's en de maatregelen blijven wijzigingen (sommige maatregelen worden bijvoorbeeld verder uitgewerkt of afgerond of er komen nieuwe maatregelen bij). Plannen en ideeën zijn niet in het overzicht opgenomen.

Voor elke maatregel geven we zicht op het doel, de fase (waar van toepassing; dit is bij de maatregelen vanaf het begin en de aanvullende maatregelen uit de Overijsselse aanpak coronacrisis), het bedrag en of de maatregel tot de ‘Overijsselse aanpak coronacrisis’ behoort. Niet bij alle maatregelen is een bedrag genoemd. Dit heeft er onder meer mee te maken dat niet alle maatregelen geld kosten, we personeelskosten buiten beschouwing laten en het bedrag voor de maatregel niet altijd is te scheiden van het regulier beleid. Voor een volledige verantwoording van hoe de overzichten van maatregelen tot stand zijn gekomen, verwijzen we naar bijlage 1 'Verantwoording'

De overzichten zijn een tussenstap voor de ontwikkeling van de monitor van de aanvullende financiële maatregelen (zoals subsidies, leningen en opdrachten) uit de Overijsselse aanpak coronacrisis. In die monitor gaat het over de besteding van de middelen. Die monitor zullen we in de loop van 2021 publiceren.
 

Icoon RO en water  Coronamaatregelen op het gebied van ruimtelijke ordening en waterbeheer moreCoronamaatregelen RO en waterbeheerclose;

Icoon milieu, energie en klimaat  Coronamaatregelen op het gebied van milieu, energie en klimaat moreCoronamaatregelen milieu, energie en klimaatclose;

Icoon platteland  Coronamaatregelen op het gebied van natuur en platteland morecoronamaatregelen natuur en plattelandclose

Icoon verkeer en vervoer  Coronamaatregelen op het gebied van verkeer en vervoer moreCoronamaatregelen verkeer en vervoerclose;

Icoon economie en arbeidsmarkt  Coronamaatregelen op het gebied van economie morecoronamaatregelen economieclose;

Icoon cultuur en sociaal  Coronamaatregelen op het gebied van cultuur en sociaal morecoronamaatregelen cultuur en sociaal close

Icoon kwaliteit openbaar bestuur en financien  Coronamaatregelen op het gebied van kwaliteit openbaar bestuur en financien moreCoronamaatregelen kwaliteit openbaar bestuurclose.

                                                                                                                                                

Overzicht coronamaatregelen Gelderland

Op 17 februari 2020 werd de eerste coronabesmetting bekend in Nederland. Sindsdien hebben overheden, zo ook de provincie Gelderland, verschillende maatregelen genomen om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen en te verzachten (vervolg: coronamaatregelen).

De provincie onderscheid in de aanpak van corona drie fasen.

  1. In de fase van acute hulp wilde de provincie vooral gemeenten ondersteunen en maatschappelijke initiatieven mogelijk maken.
  2. De maatregelen van de provincie in de fase van overbrugging zijn gericht op het zoveel mogelijk in stand houden van een basis voor herstel. Het zijn tijdelijke maatregelen die specifiek de effecten van de COVID-maatregelen verzachten voor partijen en activiteiten die van waarde zijn voor de Gelderse samenleving, noodzakelijk voor het behalen van de doelen uit het Coalitieakkoord en die levensvatbaar zijn na de overbruggingsfase.
  3. De maatregelen in de fase van herstel zijn gericht op economisch en maatschappelijk herstel uit de recessie die door de COVID-crisis is veroorzaakt. Het zijn aanpassingen en aanvullingen van de provinciale programma’s gericht op structurele versterking van Gelderland, noodzakelijk vanwege de veranderde situatie (recessie). Besluiten over (de financiering van) herstelmaatregelen zijn nog niet genomen.

GS hebben in oktober 2020 het vervolg van de provinciale aanpak geschetst. De oorspronkelijke aanpak is aangepast omdat overbruggen, aanpassen, herstellen en vernieuwen naast elkaar én tegelijkertijd plaatsvinden. Dat is anders dan een volgtijdelijk aanpak van acute hulp, overbrugging en dan herstel. Dit betekent dat GS nu een mix van maatregelen inzetten. Het continueren van de huidige aanpak vindt plaats tot aan de Midterm Review (MTR) in 2021.

Figuur 1: fasering aanpak van corona

schema nood-overbrugging-herstel

Provinciale Staten van de provincie Gelderland stelden op verschillende momenten geld ter beschikking voor maatregelen om de gevolgen van corona op te vangen/te verzachten (vervolg: coronamaatregelen). In onderstaande figuur geven we de belangrijkste momenten weer. Gezamenlijk is dit € 60 miljoen. Er zijn daarnaast ook maatregelen gefinancierd uit reguliere budgetten en sommige coronamaatregelen die de provincie nam, kosten geen geld.

Figuur 2: Beschikbaar gestelde middelen door PS Gelderland t.b.v. aanpak van corona

 tijdlijn coronamaatregelen gelderland

Coronamaatregelen per thema

Hieronder kunt (door te klikken op het pijltje) per beleidsveld zicht krijgen op welke coronamaatregelen de provincie Gelderland nam in 2020. Per maatregel geven we aan wat het doel van de maatregel is, in welke fase de maatregel valt en (indien van toepassing) hoeveel geld er voor beschikbaar is. Niet bij alle maatregelen is een bedrag genoemd. Dit heeft er onder meer mee te maken dat niet alle maatregelen geld kosten, we personeelskosten buiten beschouwing laten en het bedrag voor de maatregel niet altijd is te scheiden van het regulier beleid.

In de overzichten hieronder zijn we uitgegaan van wat de provincie zelf noemde als ‘coronamaatregel’. We hebben dit begrip dus breed opgepakt. Dat betekent dat er maatregelen tussen staan die al gepland waren, maar naar voren zijn gehaald of maatregelen die wellicht ook getroffen zouden zijn zonder de coronaepidemie, maar die helpen om de economie te steunen. De focus ligt op externe maatregelen; maatregelen gericht op bedrijfsvoering en politieke besluitvorming zijn bijvoorbeeld buiten beschouwing gelaten. We proberen in de overzichten met maatregelen zo compleet mogelijk te zijn. Maatregelen blijven echter wijzigingen (sommige maatregelen worden bijvoorbeeld afgerond of er komen nieuwe maatregelen bij). Plannen en ideeën zijn niet in het overzicht opgenomen.

 

Voor een volledige verantwoording van hoe de overzichten van maatregelen tot stand zijn gekomen, verwijzen we naar het tabblad 'verantwoording' (zie bovenaan de webpagina). De overzichten zijn het beginpunt van de monitor van de financiële maatregelen (zoals subsidies, leningen en opdrachten) gefinancierd vanuit de Gelderse COVID-middelen waarin het over de besteding van de middelen gaat. Die monitor zullen we, naar verwachting, in maart 2021 publiceren.

 

Icoon ro en waterbeheer Coronamaatregelen op het gebied van ruimtelijke ordening en waterbeheermoreclose

Icoon milieu, energie en klimaat Coronamaatregelen op het gebied van milieu, energie en klimaatmoreclose

Icoon natuur en platteland Coronamaatregelen op het gebied van natuur en plattelandmoreclose

Icoon verkeer en vervoer Coronamaatregelen op het gebied van verkeer en vervoermoreclose

Icoon economie Coronamaatregelen op het gebied van economie en arbeidsmarktmoreclose

Icoon cultuur en welzijn Coronamaatregelen op het gebied van cultuur en sociaalmoreclose

Icoon bestuur en financien Coronamaatregelen op het gebied van kwaliteit openbaar bestuur en financiënmoreclose

 

Verantwoording overzicht coronamaatregelen

 

De Gelderse en Overijsselse overzichten van de coronamaatregelen die de Rekenkamer Oost-Nederland gemaakt heeft, zijn een tussenstap/product van een breder onderzoek naar coronamaatregelen. Zie voor meer informatie hierover het onderzoeksplan.

Verantwoording overzicht coronamaatregelen

Welke 'coronamaatregelen' staan in het overzicht?

  • In het overzicht staan extern gerichte maatregelen die de provincie Gelderland en Overijssel nemen om de gevolgen van corona op te vangen/te verzachten. Dit betekent bijvoorbeeld dat coronamaatregelen die de provincies hebben genomen die intern gericht zijn niet in het overzicht staan. Behalve maatregelen over de bedrijfsvoering van de provinciale organisatie, hebben we bijvoorbeeld ook maatregelen die betrekking hebben op bestuur en politiek niet opgenomen. Ook staan zaken waarbij corona wel een oorzaak is maar die inhoudelijk niet bedoeld zijn om de negatieve gevolgen van de coronacrisis op te vangen/te verzachten niet in het overzicht opgenomen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan uitstel, vertraging, afstel en/of verlenging van projecten, programma’s of monitoring/evaluatie.
  • Ideeën en plannen zijn niet in het overzicht opgenomen. Het zijn of maatregelen die in 2020 genomen zijn of maatregelen die nog uitgevoerd moeten worden, maar waarvoor PS de middelen al wel in 2020 ter beschikking hebben gesteld.
  • Het overzicht bevat verschillende soorten coronamaatregelen ongeacht of een maatregel geld kost of financiële consequenties heeft. In het vervolg van dit project (de ontwikkeling van een monitor) zullen we ons richten op de maatregelen met een financieel karakter zoals subsidies, leningen en opdrachten uit de Gelderse COVID 19-middelen/de Overijsselse aanpak coronacrisis.
  • Voor beide provincies zagen we dat de provincies niet alleen aanvullende coronamaatregelen hebben genomen (gefinancierd uit middelen die PS specifiek voor de aanpak van corona ter beschikking hebben gesteld), maar zagen we ook dat bestaande instrumenten en maatregelen met oorspronkelijk een ander doel worden ingezet om de gevolgen van corona op te vangen/te verzachten en dat beleid, programma's, werkwijzen en bijeenkomsten aangepast/anders ingevuld worden vanwege corona (bv. accentwijzigingen, versnellingen). Ook dat soort maatregelen hebben we zo veel mogelijk in het overzicht opgenomen. Hierbij hebben we per geval proberen te bekijken en eventueel bij de provincies nagevraagd of het echt een coronamaatregel is in de zin dat er echt sprake is van het opvangen/verzachten van de gevolgen van corona.

Hoe is het overzicht gemaakt?
We hebben het overzicht gemaakt op basis van openbare informatie. Daarbij kan gedacht worden aan Statenvoorstellen en -brieven, P&C-documenten en de website van de provincies. De openbare informatie is niet door ons gecontroleerd. Wel hebben we ter verduidelijking van maatregelen op ambtelijk niveau vragen aan de provincies en is het overzicht (ambtelijk) voorgelegd aan de provincies en op basis daarvan op onderdelen aangevuld en aangescherpt. 

Op welke periode heeft het overzicht betrekking?
Het overzicht is in december 2020 gemaakt. De coronamaatregelen die de provincies Gelderland en Overijssel het afgelopen jaar hebben genomen staan er in. In Overijssel hebben PS in 2020 al middelen ter beschikking gesteld voor maatregelen die in 2021 genomen worden (herstel- en transitiefase); ook die zijn in het overzicht opgenomen. Door het tempo waarin bestaande maatregelen verder worden uitgewerkt of nieuwe maatregelen worden aangekondigd, kan het zijn dat de informatie in de overzichten iets achterloopt. 

Overige opmerkingen
Overige opmerkingen ter verantwoording van de gegevens in het overzicht:

  • Onderdeel: Om de maatregelen per thema overzichtelijker te kunnen weergeven, deelden we de maatregelen nader in een aantal onderliggende categorieën/deelonderwerpen in. Hierbij hebben we voor de herkenbaarheid zo veel mogelijk aangesloten bij termen die de provincies zelf hanteren in Statenvoorstellen en begrotingen. Daardoor verschillende de categorieen/deelonderwerpen tussen de provincies.
  • Doel: Hierbij beschrijven we wat de provincie met de maatregel wil bereiken en geven we, waar nodig, een toelichting over de maatregel.
  • Fase: Zowel de provincie Gelderland als de provincie Overijssel gebruiken in hun Statenvoorstellen en -brieven een drietal fasen: a) nood, b) overbrugging en c) herstel (NB Overijssel spreekt voor deze laatste fase over 'herstel en transitie'). Wanneer een maatregel door de provincie aan een specifieke fase is toegekend, is dat aangegeven. Bij sommige maatregelen is dit niet het geval (die komen niet uit de Statenvoorstellen per fase, maar bijvoorbeeld uit Statenbrieven) dan hebben we een '-' aangegeven.
  • Bedrag: We hebben bij de verschillende maatregelen aangegeven hoeveel daarvoor beschikbaar is danwel wat het heeft gekost. De kosten van de inzet van eigen personeel zijn in het overzicht buiten beschouwing gelaten. Niet bij alle maatregelen is een bedrag genoemd. Dit heeft er onder meer mee te maken dat niet alle maatregelen geld kosten, we personeelskosten buiten beschouwing laten en het bedrag voor de maatregel niet altijd is te scheiden van het regulier beleid.